Nợ xấu là gì? Hướng dẫn kiểm tra và cách khắc phục nợ xấu

Nợ xấu là một trong những vấn đề tài chính có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng vay vốn và sử dụng các sản phẩm tín dụng tại ngân hàng. Khi phát sinh nợ xấu, khách hàng không chỉ đối mặt với áp lực thanh toán mà còn có thể gặp khó khăn khi đăng ký khoản vay mới, mở thẻ tín dụng hoặc tiếp cận các dịch vụ tài chính khác. Vậy nợ xấu là gì, có bao nhiêu nhóm nợ xấu và làm thế nào để kiểm tra, khắc phục hiệu quả? Cùng Vikki Digital Bank tìm hiểu chi tiết trong bài viết dưới đây.

Nợ xấu là gì?

Nợ xấu ((tiếng Anh: Non-Performing Loan – NPL) là các khoản nợ được phân loại vào nhóm 3 (nợ dưới tiêu chuẩn), nhóm 4 (nợ nghi ngờ) và nhóm 5 (nợ có khả năng mất vốn) theo quy định của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam. Đây là những khoản nợ có mức độ rủi ro tín dụng cao, thường phát sinh khi khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ đúng hạn hoặc khoản vay được đánh giá có khả năng thu hồi thấp.

Nợ xấu có thể xuất hiện từ nhiều hình thức vay vốn khác nhau như vay tín chấp, vay thế chấp, vay tiêu dùng, vay mua nhà, vay mua ô tô hoặc dư nợ thẻ tín dụng.

Thông tin về lịch sử vay và trả nợ của khách hàng có thể được ghi nhận tại Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC). Dữ liệu này là một trong những cơ sở để ngân hàng và tổ chức tín dụng đánh giá mức độ rủi ro trước khi quyết định cấp tín dụng.

Phân loại nhóm nợ xấu hiện nay

Theo quy định về phân loại nợ của Ngân hàng Nhà nước, các khoản nợ được chia thành 5 nhóm dựa trên mức độ rủi ro và khả năng thu hồi. Trong đó, nhóm 3, 4 và 5 được xác định là nợ xấu.

• Nhóm 1 – Nợ đủ tiêu chuẩn: Bao gồm các khoản nợ trong hạn được đánh giá có khả năng thu hồi đầy đủ cả gốc và lãi đúng hạn; hoặc các khoản nợ quá hạn dưới 10 ngày đáp ứng điều kiện theo quy định. Đây là nhóm nợ có mức độ rủi ro thấp nhất.
• Nhóm 2 – Nợ cần chú ý: Thông thường bao gồm các khoản nợ quá hạn từ 10 đến 90 ngày. Mặc dù chưa được xếp vào nợ xấu, nhóm này cho thấy khách hàng có dấu hiệu chậm thực hiện nghĩa vụ thanh toán và cần chủ động xử lý.
• Nhóm 3 – Nợ dưới tiêu chuẩn: Thông thường bao gồm các khoản nợ quá hạn từ 91 đến 180 ngày. Đây là nhóm đầu tiên được xác định là nợ xấu, phản ánh rủi ro khách hàng không thể hoàn trả đầy đủ khoản vay.
• Nhóm 4 – Nợ nghi ngờ: Thông thường bao gồm các khoản nợ quá hạn từ 181 đến 360 ngày. Các khoản nợ thuộc nhóm này có mức độ rủi ro cao và khả năng thu hồi thấp hơn so với nhóm 3.
• Nhóm 5 – Nợ có khả năng mất vốn: Thông thường bao gồm các khoản nợ quá hạn trên 360 ngày. Đây là nhóm có mức độ rủi ro cao nhất, khi khả năng thu hồi đầy đủ khoản vay được đánh giá rất thấp.

Cần lưu ý rằng thời gian quá hạn không phải là tiêu chí duy nhất để phân loại nợ. Khoản vay còn có thể được xếp vào nhóm rủi ro cao hơn do cơ cấu lại thời hạn trả nợ, đánh giá khả năng trả nợ hoặc các trường hợp khác theo quy định.

Nợ xấu ảnh hưởng như thế nào?

Nợ xấu không chỉ gây áp lực tài chính trước mắt mà còn có thể ảnh hưởng lâu dài đến khả năng tiếp cận nguồn vốn của cá nhân và doanh nghiệp. Một số tác động đáng chú ý là:

• Khó khăn khi vay vốn ngân hàng: Khi khách hàng có lịch sử nợ xấu, ngân hàng thường đánh giá mức độ rủi ro cao hơn trong quá trình thẩm định hồ sơ. Điều này có thể khiến yêu cầu vay tín chấp, vay thế chấp hoặc vay tiêu dùng bị từ chối, hoặc phải đáp ứng các điều kiện xét duyệt chặt chẽ hơn.
• Ảnh hưởng đến việc mở thẻ tín dụng: Lịch sử tín dụng là một trong những yếu tố được xem xét khi phát hành thẻ tín dụng. Khách hàng có nợ xấu có thể gặp khó khăn khi đăng ký thẻ mới, đề nghị tăng hạn mức hoặc sử dụng các sản phẩm cấp tín dụng khác.
• Phát sinh lãi quá hạn và chi phí liên quan: Việc chậm thanh toán có thể khiến khoản vay phát sinh lãi quá hạn, lãi chậm trả hoặc các khoản phí theo thỏa thuận và quy định pháp luật. Nếu không được xử lý kịp thời, tổng nghĩa vụ thanh toán có thể tăng lên, gây thêm áp lực tài chính.
• Ảnh hưởng đến lịch sử và điểm tín dụng: Thông tin nợ xấu được ghi nhận trong lịch sử tín dụng có thể ảnh hưởng đến kết quả đánh giá tín dụng của khách hàng. Ngay cả khi đã hoàn tất thanh toán, thông tin lịch sử nợ xấu vẫn có thể được lưu giữ theo thời hạn pháp luật quy định.
• Nguy cơ phát sinh tranh chấp và xử lý tài sản bảo đảm: Đối với khoản vay có tài sản bảo đảm, nếu khách hàng không thực hiện nghĩa vụ trả nợ, ngân hàng có thể áp dụng các biện pháp thu hồi nợ và xử lý tài sản bảo đảm theo hợp đồng và quy định pháp luật. Trường hợp phát sinh tranh chấp, các bên có thể phải giải quyết thông qua cơ quan có thẩm quyền.

Hướng dẫn kiểm tra nợ xấu đơn giản, nhanh chóng

Kiểm tra nợ xấu định kỳ giúp khách hàng nắm rõ tình trạng tín dụng, phát hiện sớm các khoản thanh toán quá hạn và chủ động xây dựng kế hoạch tài chính phù hợp. Dưới đây là những cách kiểm tra nợ xấu phổ biến hiện nay.

Kiểm tra nợ xấu qua website CIC

Trung tâm Thông tin tín dụng Quốc gia Việt Nam (CIC) cung cấp dịch vụ khai thác thông tin tín dụng cá nhân thông qua hệ thống trực tuyến. Các bước thực hiện:

1. Truy cập website chính thức của CIC tại https://cic.gov.vn.
2. Đăng ký tài khoản hoặc đăng nhập nếu đã có tài khoản.
3. Cung cấp thông tin cá nhân và thực hiện xác thực danh tính theo hướng dẫn.
4. Truy cập chức năng khai thác báo cáo thông tin tín dụng dành cho cá nhân.
5. Xem kết quả báo cáo để kiểm tra dư nợ, lịch sử thanh toán và tình trạng phân loại nợ được cung cấp.

Khi sử dụng dịch vụ, khách hàng cần bảo đảm thông tin đăng ký chính xác và chỉ thực hiện trên các kênh chính thức của CIC để tránh nguy cơ lộ dữ liệu cá nhân.

Kiểm tra nợ xấu qua ứng dụng CIC Credit Connect

Ngoài website, khách hàng có thể sử dụng ứng dụng CIC Credit Connect để tra cứu thông tin tín dụng trên điện thoại. Các bước thực hiện:

1. Tìm kiếm ứng dụng CIC Credit Connect trên kho ứng dụng chính thức của điện thoại.
2. Tải ứng dụng và đăng ký tài khoản bằng thông tin cá nhân.
3. Hoàn tất quá trình xác thực danh tính theo yêu cầu.
4. Đăng nhập và lựa chọn chức năng khai thác báo cáo tín dụng.
5. Kiểm tra các thông tin về khoản vay, dư nợ và lịch sử tín dụng được hiển thị trong báo cáo.

Việc tra cứu qua ứng dụng giúp khách hàng thuận tiện theo dõi tình trạng tín dụng mà không cần trực tiếp đến ngân hàng. Các chức năng, thời gian xử lý và mức phí (nếu có) phụ thuộc vào chính sách cung cấp dịch vụ của CIC tại thời điểm sử dụng.

Kiểm tra nợ xấu trực tiếp tại ngân hàng

Khách hàng cũng có thể liên hệ ngân hàng hoặc tổ chức tín dụng đang có quan hệ vay vốn để kiểm tra tình trạng khoản vay. Quy trình tham khảo như sau:

1. Liên hệ chi nhánh, phòng giao dịch hoặc tổng đài chăm sóc khách hàng của ngân hàng.
2. Cung cấp thông tin định danh và thông tin khoản vay theo yêu cầu.
3. Đề nghị kiểm tra dư nợ, tình trạng thanh toán và các khoản quá hạn.
4. Trao đổi với nhân viên ngân hàng để được giải thích và hướng dẫn xử lý nếu phát hiện khoản nợ có vấn đề.

Phương pháp này đặc biệt hữu ích khi khách hàng cần xác minh một khoản nợ cụ thể hoặc đối chiếu thông tin thanh toán. Tuy nhiên, ngân hàng có thể chỉ cung cấp thông tin trong phạm vi khoản vay và quyền truy cập dữ liệu được phép.

Làm thế nào để khắc phục nợ xấu?

Khi phát hiện bản thân có nợ xấu, khách hàng cần chủ động xác định nguyên nhân và lựa chọn phương án xử lý phù hợp. Việc khắc phục nợ xấu càng sớm sẽ càng giúp hạn chế các chi phí phát sinh và từng bước cải thiện lịch sử tín dụng.

Kiểm tra và xác định chính xác khoản nợ xấu

Trước tiên, khách hàng cần kiểm tra toàn bộ thông tin về khoản nợ, bao gồm số tiền gốc còn lại, lãi phát sinh, thời gian quá hạn và nhóm nợ hiện tại.

Nếu phát hiện thông tin không chính xác, chẳng hạn khoản vay đã tất toán nhưng vẫn hiển thị dư nợ chưa thanh toán, khách hàng nên liên hệ tổ chức tín dụng liên quan để yêu cầu kiểm tra và điều chỉnh dữ liệu.

Ưu tiên thanh toán các khoản nợ quá hạn

Thanh toán đầy đủ nghĩa vụ nợ là biện pháp quan trọng nhất để xử lý nợ xấu. Khách hàng nên chủ động liên hệ ngân hàng để xác nhận tổng số tiền cần thanh toán, bao gồm nợ gốc, lãi và các khoản phí hợp lệ.

Trong trường hợp có nhiều khoản vay, khách hàng cần xây dựng kế hoạch trả nợ phù hợp với khả năng tài chính, ưu tiên xử lý các khoản quá hạn và hạn chế phát sinh thêm nghĩa vụ tín dụng không cần thiết.

Trao đổi với ngân hàng về phương án cơ cấu lại thời hạn trả nợ

Nếu gặp khó khăn tài chính tạm thời, khách hàng có thể chủ động liên hệ ngân hàng để đề nghị xem xét cơ cấu lại thời hạn trả nợ.

Tùy theo hồ sơ và khả năng trả nợ, ngân hàng có thể xem xét điều chỉnh kỳ hạn thanh toán hoặc gia hạn nợ theo quy định hiện hành.

Tuy nhiên, việc cơ cấu lại thời hạn trả nợ không đồng nghĩa với việc khoản nợ tự động được xóa khỏi lịch sử tín dụng hoặc chuyển về nhóm nợ tốt.

Kiểm tra lại thông tin CIC sau khi thanh toán

Sau khi hoàn tất nghĩa vụ thanh toán, khách hàng nên lưu giữ giấy xác nhận tất toán, chứng từ chuyển khoản và các tài liệu liên quan.

Tiếp đó, khách hàng có thể kiểm tra lại báo cáo CIC để xác nhận thông tin dư nợ đã được cập nhật. Nếu dữ liệu chưa chính xác, cần liên hệ tổ chức tín dụng đã cấp khoản vay hoặc CIC để được hỗ trợ.

Theo Thông tư 15/2023/TT-NHNN, thông tin lịch sử nợ xấu được CIC cung cấp trong thời gian tối đa 5 năm kể từ ngày kết thúc. Vì vậy, việc tất toán khoản vay không đồng nghĩa với việc lịch sử nợ xấu được xóa ngay lập tức.

Duy trì lịch sử thanh toán tốt

Sau khi xử lý các khoản nợ quá hạn, khách hàng cần duy trì thói quen thanh toán đúng hạn, kiểm soát dư nợ và sử dụng các sản phẩm tín dụng phù hợp với khả năng tài chính.

Việc duy trì lịch sử thanh toán tích cực có thể giúp cải thiện hồ sơ tín dụng theo thời gian, tạo điều kiện thuận lợi hơn khi ngân hàng xem xét các nhu cầu vay vốn trong tương lai.

Làm thế nào để không bị nợ xấu?

Để hạn chế nguy cơ phát sinh nợ xấu, khách hàng cần xây dựng kế hoạch tài chính rõ ràng ngay từ trước khi đăng ký vay vốn. Một số biện pháp có thể áp dụng bao gồm:

• Đánh giá khả năng trả nợ trước khi vay: Cân nhắc thu nhập, chi phí sinh hoạt và các nghĩa vụ tài chính hiện có để lựa chọn khoản vay phù hợp.
• Thanh toán đúng hạn: Ghi nhớ lịch trả nợ gốc, lãi và sao kê thẻ tín dụng. Có thể thiết lập thông báo hoặc thanh toán tự động để tránh bỏ sót kỳ hạn.
• Hạn chế vay vượt khả năng tài chính: Không nên đăng ký nhiều khoản vay cùng lúc nếu nguồn thu nhập không đủ đáp ứng nghĩa vụ thanh toán.
• Sử dụng thẻ tín dụng hợp lý: Theo dõi dư nợ, ngày đến hạn và ưu tiên thanh toán đầy đủ số tiền trên sao kê để hạn chế lãi và phí phát sinh.
• Duy trì khoản dự phòng tài chính: Chủ động dành một phần thu nhập cho các tình huống bất ngờ như giảm thu nhập hoặc phát sinh chi phí đột xuất.
• Theo dõi lịch sử tín dụng định kỳ: Kiểm tra thông tin CIC để kịp thời phát hiện khoản nợ quá hạn hoặc dữ liệu tín dụng không chính xác.
• Chủ động liên hệ ngân hàng khi gặp khó khăn: Nếu dự kiến không thể thanh toán đúng hạn, nên trao đổi sớm với ngân hàng để tìm hiểu phương án hỗ trợ phù hợp.

Duy trì thói quen quản lý tài chính và thanh toán đúng hạn không chỉ giúp hạn chế nợ xấu mà còn góp phần xây dựng lịch sử tín dụng tích cực, hỗ trợ nhu cầu vay vốn trong tương lai.

Hiểu rõ nợ xấu là gì, cách phân loại các nhóm nợ và phương pháp kiểm tra thông tin tín dụng sẽ giúp khách hàng chủ động hơn trong việc quản lý tài chính cá nhân. Khi phát sinh nợ quá hạn, việc sớm liên hệ ngân hàng, xây dựng phương án thanh toán và duy trì lịch sử trả nợ tốt là những bước quan trọng để từng bước cải thiện tình trạng tín dụng. Vikki Digital Bank khuyến khích khách hàng xây dựng thói quen tài chính lành mạnh, quản lý chi tiêu hiệu quả và chủ động bảo vệ lịch sử tín dụng để đáp ứng tốt hơn các nhu cầu tài chính trong tương lai.