Cấp tín dụng là gì? Các hình thức cấp tín dụng phổ biến

Cấp tín dụng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động ngân hàng, giúp cá nhân và doanh nghiệp tiếp cận nguồn vốn để phục vụ nhu cầu tiêu dùng, sản xuất và kinh doanh. Tuy nhiên, mỗi hình thức cấp tín dụng đều có điều kiện xét duyệt, quy trình thực hiện và giới hạn riêng nhằm bảo đảm an toàn tài chính. Cùng Vikki Digital Bank tìm hiểu các hình thức cấp tín dụng phổ biến, những trường hợp được phép hoặc không được phép cấp tín dụng và các quy định liên quan trong bài viết dưới đây.

Cấp tín dụng là gì?

Cấp tín dụng là việc tổ chức tín dụng thỏa thuận để khách hàng sử dụng một khoản tiền hoặc cam kết cho phép sử dụng một khoản tiền theo nguyên tắc có hoàn trả. Theo Luật Các tổ chức tín dụng 2024, hoạt động cấp tín dụng được thực hiện thông qua các nghiệp vụ như cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính, bao thanh toán, bảo lãnh ngân hàng, thư tín dụng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác theo quy định.

Hoạt động này giúp khách hàng tiếp cận nguồn tài chính để đáp ứng nhu cầu chi tiêu, đầu tư, mua sắm tài sản hoặc vay kinh doanh nhằm bổ sung nguồn vốn. Tùy từng sản phẩm, tổ chức tín dụng sẽ xem xét mục đích sử dụng vốn, khả năng thanh toán, lịch sử tín dụng và các điều kiện liên quan trước khi quyết định cấp vốn.

Cần phân biệt cấp tín dụng với cho vay thông thường. Cho vay chỉ là một trong những hình thức cấp tín dụng, trong khi hoạt động cấp tín dụng có phạm vi rộng hơn, bao trùm cả những nghiệp vụ cam kết thanh toán hoặc hỗ trợ tài chính khác.

Các hình thức cấp tín dụng phổ biến

Hiện nay, ngân hàng và các tổ chức tín dụng triển khai nhiều phương thức cấp tín dụng nhằm đáp ứng nhu cầu tài chính của từng nhóm khách hàng. Dưới đây là những hình thức thường gặp.

Cho vay

Cho vay là hình thức tổ chức tín dụng giao hoặc cam kết giao cho khách hàng một khoản tiền để sử dụng vào mục đích xác định trong thời gian thỏa thuận. Người vay có trách nhiệm hoàn trả đầy đủ nợ gốc và lãi theo hợp đồng. Tùy nhu cầu và điều kiện xét duyệt, khách hàng có thể lựa chọn vay tín chấp hoặc vay thế chấp, vay tiêu dùng hoặc vay phục vụ hoạt động kinh doanh.

Chiết khấu

Chiết khấu là nghiệp vụ tổ chức tín dụng mua có kỳ hạn hoặc mua có bảo lưu quyền truy đòi đối với công cụ chuyển nhượng và các giấy tờ có giá khác của người thụ hưởng trước khi đến hạn thanh toán. Hình thức này giúp khách hàng chuyển đổi những khoản phải thu hoặc giấy tờ có giá đủ điều kiện thành nguồn tiền sớm hơn thời điểm đáo hạn.

Bao thanh toán

Bao thanh toán là hình thức cấp tín dụng thông qua việc tổ chức tín dụng mua lại khoản phải thu hoặc ứng trước tiền trên cơ sở khoản phải thu, tùy loại hình bao thanh toán và quy định áp dụng. Nghiệp vụ này thường được doanh nghiệp sử dụng để cải thiện dòng tiền, giảm áp lực vốn lưu động trong thời gian chờ đối tác thanh toán.

Bảo lãnh ngân hàng

Bảo lãnh ngân hàng là hình thức cấp tín dụng mà tổ chức tín dụng cam kết thực hiện nghĩa vụ tài chính thay cho khách hàng nếu khách hàng không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ đã cam kết với bên nhận bảo lãnh. Các loại bảo lãnh thường gặp là bảo lãnh thanh toán, bảo lãnh thực hiện hợp đồng, bảo lãnh dự thầu và bảo lãnh hoàn trả tiền ứng trước.

Cho thuê tài chính

Cho thuê tài chính là hình thức cấp tín dụng trung và dài hạn thông qua việc cho thuê tài sản theo quy định pháp luật. Bên cho thuê mua tài sản theo yêu cầu của khách hàng và cho khách hàng sử dụng trong thời hạn thỏa thuận. Phương thức này phù hợp với doanh nghiệp có nhu cầu sử dụng máy móc, thiết bị hoặc phương tiện phục vụ hoạt động kinh doanh mà không muốn thanh toán toàn bộ giá trị tài sản ngay từ đầu.

Phát hành thư tín dụng

Thư tín dụng (L/C) là công cụ thường được sử dụng trong thanh toán thương mại, đặc biệt đối với hoạt động xuất nhập khẩu. Ngân hàng phát hành cam kết thanh toán cho bên thụ hưởng khi bộ chứng từ xuất trình đáp ứng các điều kiện của thư tín dụng. Nghiệp vụ này hỗ trợ doanh nghiệp giảm thiểu một số rủi ro thanh toán và nâng cao độ tin cậy trong giao dịch thương mại.

Phát hành thẻ tín dụng

Phát hành thẻ tín dụng là một phương thức cung cấp hạn mức tín dụng cho khách hàng thông qua sản phẩm thẻ. Chủ thẻ có thể thanh toán hàng hóa, dịch vụ hoặc thực hiện những giao dịch được phép trong phạm vi hạn mức đã cấp. Khách hàng cần hoàn trả dư nợ theo kỳ sao kê, đồng thời tuân thủ quy định về lãi suất, phí và thời hạn thanh toán.

Những trường hợp cấp và không cấp tín dụng

Việc cấp tín dụng phải tuân thủ quy định pháp luật, chính sách quản trị rủi ro và điều kiện xét duyệt của từng tổ chức tín dụng. Không phải mọi cá nhân hoặc doanh nghiệp có nhu cầu vay vốn đều được chấp thuận.

Những trường hợp được xem xét cấp tín dụng

Tổ chức tín dụng có thể xem xét cấp vốn cho khách hàng khi đáp ứng các yêu cầu phù hợp với từng nghiệp vụ, chẳng hạn:

• Có tư cách pháp lý phù hợp: Cá nhân hoặc pháp nhân đáp ứng điều kiện tham gia giao dịch theo quy định pháp luật.
• Mục đích sử dụng vốn hợp pháp: Khoản tín dụng phục vụ nhu cầu được pháp luật cho phép và phù hợp với chính sách của ngân hàng.
• Có khả năng hoàn trả: Khách hàng chứng minh được nguồn thu nhập, dòng tiền hoặc phương án tài chính đủ để thực hiện nghĩa vụ thanh toán.
• Đáp ứng yêu cầu thẩm định: Hồ sơ, lịch sử tín dụng và mức độ rủi ro phù hợp với tiêu chí xét duyệt của tổ chức cấp vốn.
• Có tài sản bảo đảm khi được yêu cầu: Đối với một số sản phẩm, khách hàng cần cung cấp tài sản đáp ứng điều kiện pháp lý và thực hiện định giá tài sản thế chấp theo yêu cầu của ngân hàng.

Việc đáp ứng các điều kiện cơ bản không đồng nghĩa với việc hồ sơ chắc chắn được phê duyệt. Quyết định cuối cùng phụ thuộc vào quá trình thẩm định và quy định áp dụng cho từng sản phẩm.

Những trường hợp không được cấp tín dụng

Theo Điều 134 Luật Các tổ chức tín dụng 2024, tổ chức tín dụng và chi nhánh ngân hàng nước ngoài không được cấp tín dụng cho một số đối tượng thuộc diện hạn chế nhằm phòng ngừa xung đột lợi ích và bảo đảm an toàn hoạt động. Các đối tượng đáng chú ý bao gồm:

• Thành viên Hội đồng quản trị, Hội đồng thành viên, Ban kiểm soát và Tổng giám đốc hoặc Giám đốc của tổ chức tín dụng, trừ trường hợp ngoại lệ theo luật.
• Người có quan hệ gia đình với các cá nhân thuộc diện bị cấm cấp tín dụng theo phạm vi luật định.
• Một số pháp nhân có liên quan đến các đối tượng bị cấm cấp tín dụng theo quy định.

Ngoài ra, tổ chức tín dụng không được cấp vốn cho những nhu cầu thuộc diện pháp luật cấm cho vay hoặc không đáp ứng điều kiện cấp tín dụng. Ngân hàng cũng có thể từ chối hồ sơ khi khách hàng không chứng minh được khả năng trả nợ, cung cấp thông tin không chính xác hoặc có mức độ rủi ro vượt giới hạn chấp nhận.

Lưu ý: Cần phân biệt trường hợp pháp luật cấm cấp tín dụng với trường hợp ngân hàng từ chối cấp tín dụng do không đáp ứng điều kiện xét duyệt. Hai trường hợp có căn cứ và hậu quả pháp lý khác nhau.

Quy trình cấp tín dụng

Quy trình cấp tín dụng thường trải qua nhiều bước nhằm đánh giá nhu cầu sử dụng vốn, khả năng hoàn trả và mức độ rủi ro trước khi ngân hàng đưa ra quyết định.

Bước 1: Tiếp nhận hồ sơ đề nghị cấp tín dụng

Khách hàng cung cấp thông tin cá nhân hoặc doanh nghiệp, mục đích sử dụng vốn, nhu cầu tài chính và các giấy tờ theo yêu cầu của ngân hàng. Tùy sản phẩm, hồ sơ có thể cần chứng từ thu nhập, báo cáo tài chính, phương án kinh doanh hoặc tài liệu về tài sản bảo đảm.

Bước 2: Thẩm định hồ sơ tín dụng

Ngân hàng đánh giá năng lực pháp lý, lịch sử tín dụng, nguồn thu nhập và khả năng hoàn trả của khách hàng. Với khoản cấp vốn phục vụ kinh doanh, quá trình thẩm định có thể xem xét thêm dòng tiền, hiệu quả hoạt động và tính khả thi của phương án sử dụng vốn.

Bước 3: Xét duyệt cấp tín dụng

Dựa trên kết quả thẩm định, tổ chức tín dụng quyết định chấp thuận hoặc từ chối hồ sơ. Nếu được phê duyệt, ngân hàng xác định hạn mức, thời hạn, lãi suất, biện pháp bảo đảm và các điều kiện liên quan.

Bước 4: Ký kết hợp đồng

Khách hàng và ngân hàng ký kết hợp đồng tín dụng hoặc thỏa thuận tương ứng với nghiệp vụ được cung cấp. Trước khi ký, khách hàng cần kiểm tra kỹ nghĩa vụ thanh toán, lãi suất, phí, thời hạn và những điều khoản xử lý khi vi phạm cam kết.

Bước 5: Giải ngân hoặc thực hiện cam kết tín dụng

Đối với khoản vay, ngân hàng giải ngân theo phương thức đã thỏa thuận. Với nghiệp vụ bảo lãnh hoặc thư tín dụng, tổ chức tín dụng phát hành cam kết theo điều kiện của sản phẩm.

Bước 6: Theo dõi và thu hồi nợ

Trong thời gian hợp đồng có hiệu lực, ngân hàng giám sát việc sử dụng vốn và thực hiện nghĩa vụ tài chính của khách hàng. Người được cấp tín dụng cần thanh toán đúng hạn và cung cấp thông tin bổ sung khi có yêu cầu hợp lệ.

Quy định về giới hạn cấp tín dụng

Giới hạn cấp tín dụng là mức tối đa mà tổ chức tín dụng được phép cấp cho một khách hàng hoặc một khách hàng và người có liên quan. Quy định này nhằm kiểm soát rủi ro tập trung tín dụng, hạn chế tình trạng nguồn vốn phụ thuộc quá lớn vào một nhóm khách hàng.

Theo Điều 136 Luật Các tổ chức tín dụng 2024, giới hạn cấp tín dụng đối với ngân hàng thương mại được điều chỉnh giảm theo từng giai đoạn.

Thời gian áp dụng	Một khách hàng	Một khách hàng và người có liên quan
Từ 01/07/2024 đến trước 01/01/2026	14%	23%
Từ 01/01/2026 đến trước 01/01/2027	13%	21%
Từ 01/01/2027 đến trước 01/01/2028	12%	19%
Từ 01/01/2028 đến trước 01/01/2029	11%	17%
Từ 01/01/2029 trở đi	10%	15%

Các tỷ lệ trên được tính trên vốn tự có của ngân hàng thương mại. Việc xác định tổng mức dư nợ cấp tín dụng và các trường hợp ngoại lệ thực hiện theo quy định pháp luật.

Bên cạnh giới hạn đối với ngân hàng thương mại, pháp luật còn quy định riêng về giới hạn cấp tín dụng tại tổ chức tín dụng phi ngân hàng và những trường hợp cấp tín dụng vượt giới hạn theo cơ chế được phép.

Ngoài ra, một số đối tượng có quan hệ đặc biệt với tổ chức tín dụng còn thuộc diện hạn chế cấp tín dụng theo Điều 135 Luật Các tổ chức tín dụng 2024. Khi cấp vốn cho các đối tượng này, ngân hàng phải tuân thủ những yêu cầu riêng về điều kiện, thẩm quyền phê duyệt và giới hạn áp dụng.

Nhìn chung, giới hạn cấp tín dụng là công cụ quan trọng giúp phân tán rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống ngân hàng và nâng cao hiệu quả quản lý nguồn vốn.

Hiểu rõ cấp tín dụng là gì, các hình thức phổ biến và quy định pháp luật liên quan sẽ giúp khách hàng lựa chọn giải pháp tài chính phù hợp với nhu cầu sử dụng vốn. Trước khi đăng ký, cá nhân và doanh nghiệp cần đánh giá khả năng thanh toán, chuẩn bị hồ sơ đầy đủ và tìm hiểu kỹ các điều khoản cấp tín dụng để hạn chế rủi ro.